Miss La La

In Parijs aan het einde van de 19e eeuw was er een haast onverzadigbare vraag naar circus. Het was de tijd van vernieuwingsdrang in de beeldende kunst, van de eerste wereldtentoonstellingen en van een snel groeiende middenklasse als gevolg van de industriële revolutie. Elk jaar verscheen er een nieuwe ster, en in 1878 was dat Miss La La. Ze trad een jaar lang op in het nieuwe circusgebouw in de kunstenaarswijk Montmartre en was een absolute sensatie. De pers schreef kort na haar komst ‘toegeven dat je Miss La La nog niet hebt gezien, is het verliezen van je reputatie als Parijzenaar.’

Miss La La, geboren als Anna Albertine Olga Brown (zelf gebruikte ze Olga), kwam als onderdeel van een kleine acrobatengroep naar Parijs, maar groeide al snel uit tot de hoofdact. Haar specialiteit was de toen vrij nieuwe iron jaw-act: bijtend in een bit werd ze omhoog getakeld, terwijl ze mensen optilde en uiteindelijk zelfs een kanon – van naar verluidt driehonderd kilo – dat met een spectaculaire knal werd afgevuurd. De eerste keer dat ze optrad, dachten de buren van het circus dat er een gasexplosie had plaatsgevonden.

Acts van vrouwelijke acrobaten waren destijds enorm in trek; er waren zelfs meer vrouwelijke dan mannelijke acrobaten. Helaas kwam die populariteit grotendeels door de erotische aantrekkingskracht van voor die tijd ‘schaars geklede’ acrobates. Desalniettemin trokken deze vrouwen ook de toen geldende gendernormen in twijfel, door hun kracht, onafhankelijkheid en gespierde uiterlijk.

Miss La La sprak om nog een andere reden tot de verbeelding. Haar moeder kwam uit Pruisen (nu Polen en Duitsland), haar vader was een voormalig tot slaaf gemaakte Amerikaan die als zeeman Europa had bereikt. De publiciteit focuste zich dan ook op haar huidskleur. Er waren meer beroemde zwarte performers in het circus en het theater van Parijs in die tijd, maar allemaal kregen ze te maken met racisme en discriminatie. Ook de manier waarop Miss La La – ‘De zwarte Venus’ – werd beschreven en afgebeeld op circusposters en in de pers had vaak een karikaturaal en racistisch karakter.

Dat we Olga nu nog steeds kennen komt vooral door één schilderij. Om gratis publiciteit te krijgen mochten kunstenaars de repetities in het Cirque Fernando gratis bijwonen. Een van die kunstenaars was Edgar Degas, die Olga vroeg model te staan. Vijf dagen lang hing ze aan haar tanden in de studio van de schilder, terwijl hij haar schetste en schilderde.

Hoewel Degas later wereldberoemd werd als impressionist, was Olga destijds de bekendere van de twee. Het schilderij Miss La La at the Cirque Fernando wordt nu geroemd om het bijzondere perspectief, maar was niet direct een groot succes. Pas toen het in 1925 verkocht werd en in Engeland werd tentoongesteld, kreeg het brede waardering en inspireerde het een golf aan circusgerelateerde schilderijen.

Olga zelf bleef nog een lange tijd optreden. In 1888 ontmoette ze de Afrikaans-Amerikaanse contortionist Emanuel Woodson. Samen kregen ze een dochter en settelden ze in Brussel, waar ze in 1945 overleed op zesentachtigjarige leeftijd.

Meer lezen: de National Gallery in Engeland wijdde in 2024 een boek en tentoonstelling aan het schilderij en de personen erachter: Discover Degas & Miss La La.

Auteur: Harm van der Laan
Dit artikel verscheen in Circusmagazine #85 (december 2025)