Enkele basisbegrippen

Immaterieel Cultureel Erfgoed

De gewoontes, gebruiken, kennis, praktijken en tradities van mensen die mensen van vroeger hebben meegekregen en willen doorgeven aan nieuwe generaties. Het leeft omdat mensen het doen. En naarmate tijden veranderen, verandert immaterieel erfgoed mee.

Immaterieel erfgoed praktijken zijn dus praktijken die vandaag leven en vorm krijgen, ze zijn dynamisch en veranderlijk. Het zijn zaken die over generaties heen worden doorgegeven. En die als waardevol worden beschouwd door een gemeenschap.

De Inventaris Vlaanderen van het Immaterieel Cultureel Erfgoed

De Inventaris Vlaanderen verzamelt immaterieel erfgoed praktijken en zet ze in de kijker. De inventaris Vlaanderen geeft informatie over de betrokken erfgoedgemeenschappen en de maatregelen die genomen worden om met het erfgoed om te gaan en het door te geven.

Je kan de inventaris raadplegen op immaterieelerfgoed.be.

Erfgoedgemeenschap

De mensen die het erfgoed doen en doorgeven, steunen en liefhebben.

De erfgoedgemeenschap is breed, het is iedereen die het erfgoed erkent, waardeert en er zorg voor draagt.

Wat is er al gebeurd?

Startvergadering - 13/03/2025

Op 13 maart organiseerden Circuscentrum en CEMPER een startvergadering rond de erkenning van circus als immaterieel cultureel erfgoed. De vergadering startte met een presentatie van CEMPER over de Inventaris Vlaanderen, wat een erkenning inhoudt en welke stappen er gezet moeten worden voor de aanvraag. Vervolgens gaf Circuscentrum een presentatie over de eigen rol in het traject. Daarna was er ruimte voor vragen van de aanwezigen. In de tweede helft van de vergadering deden we een eerste denkoefening over de borgingsacties rond circuserfgoed die nu al worden uitgevoerd.

Sectordag - 22/05/2025

Onze jaarlijkse sectordag stond in het teken van erfgoed en organiseerden we samen met CEMPER, Faro en Ergoedcel Mechelen. De voormiddag stond in het teken van archiefbeheer, met een panel over het pilootproject rond de nalatenschap van Circus Ronaldo. Gevolgd door een interview met Esther Maas van Not Standing over hun archiefwerking. De namiddag stond in het teken van immaterieel cultureel erfgoed, waarbij we eerst werden geïnspireerd door enkele erfgoedpraktijken. Daarna nodigden we alle aanwezigen uit om mee na te denken over wat zij al doen rond circuserfgoed, de verzamelde input uit de denkoefening zal mee verwerkt worden in het dossier. De dag werd besloten met een beschouwing door Evelien Jonckheere van Huis van Alijn. Het volledige verslag van deze dag lees je hier.

Werksessies

Na de zomervakantie gingen we echt van start. In het najaar organiseren we verschillende werksessies, waarbij we telkens een ander deel van het aanvraagdossier voor de Inventaris Vlaanderen bespreken.

Werksessie 1

In de eerste werksessie kwamen 11 mensen uit verschillende delen van de erfgoedgemeenschap samen om na te denken over circuserfgoed. Tijdens de sessie legden we de focus op de omschrijving, geschiedenis en betekenis van circuserfgoed. We dachten samen na over de basiselementen van circus en hoe de diversiteit aan vormen van circus beschreven kan worden. Daarna gingen we kort in op de belangrijkste mijlpalen in de circusgeschiedenis. Tegelijk werden verschillende vraagstukken aangekaart die we in de volgende werksessies verder zullen uitdiepen.

Werksessie 2

Tijdens de tweede werksessie werd gewerkt aan een SWOT-analyse over circus als immaterieel cultureel erfgoed. Op basis van de verzamelde input uit de eerste werksessie en eerdere analyses in de Landschapstekening Circus werden de sterktes, zwaktes, opportuniteiten en bedreigingen voor de erfgoedgemeenschap verder uitgediept. Daarnaast werd de erfgoedgemeenschap rond circus in kaart gebracht. De SWOT-analyse zal gebruikt worden in de volgende sessie om de borgingsacties uit te werken.

Werksessie 3

Tijdens de derde werksessie kwamen we tot een uitgebreide lijst van uitdagingen. Via een bevraging van de werkgroep bepaalden we prioriteiten in deze lijst. De SWOT-analyse en prioriteiten moeten leiden tot een borgingsplan: een plan met enkele acties waarmee we de komende jaren, samen met de erfgoedgemeenschap, willen bijdragen aan de duurzame toekomst van circus. Tijdens de derde werksessie werd actief gebrainstormd over mogelijke acties die de erfgoedgemeenschap kan ondernemen. In de komende weken werken we de ideeën verder uit tot concrete acties.

Werksessie 4

Tussen werksessie drie en vier lagen enkele maanden. In die tijd werden er verschillende teksten geschreven voor het dossier op basis van de eerste werksessies en de werkgroepjes rond de borgingsacties. Tijdens de vierde werksessie gingen we samen door het dossier om waar nodig aan te vullen en te nuanceren. Tot slot keken we vooruit naar de zomer en het najaar wanneer de laatste loodjes gelegd zullen worden.

Borgingsacties

Het dossier indienen is niet het eindpunt van dit traject. Samen werken we aan een borgingsplan, een plan met enkele acties waarmee we de komende jaren, samen met de erfgoedgemeenschap, willen bijdragen aan de duurzame toekomst van circus. Tijdens de derde werksessies kwamen we tot vier thema's, voor elk thema kwam er een apart werkgroepje samen:

• Circusverhalen: Deze werkgroep heeft als doel het beeld van circus in Vlaanderen te vernieuwen en verbreden en zo bij te dragen aan een duurzame toekomst van deze kunstvorm. Samen verkennen we hoe we circusverhalen (van artiesten, makers, publiek, ...) naar buiten kunnen brengen via sociale media, pers en andere kanalen, en zo de zichtbaarheid en waardering van circus versterken.
• Circus en onderwijs: Met deze werkgroep onderzoeken we, hoe we scholen beter kunnen ondersteunen om kinderen (en hun ouders) te laten kennismaken met circus. Circus duikt vaak op als thema in de klas, maar leerkrachten weten niet altijd hoe ze dit concreet kunnen aanpakken. Ook circusateliers krijgen hier regelmatig vragen over. In deze werkgroep brengen we bestaande initiatieven, educatieve pakketten en goede voorbeelden samen.
• Oude technieken: Met deze werkgroep onderzoeken we hoe we kunnen inzetten op het doorgeven van oude technieken. Sommige circustechnieken zijn aan het verdwijnen, ze worden niet meer aangeleerd in scholen en het wordt moeilijker om leermeesters te vinden. Sommige technieken zijn ondertussen niet meer gekend. We bekijken hoe we oude technieken opnieuw onder de aandacht kunnen brengen.
• Circus in de publieke ruimte: Plek vinden voor circus binnen de publieke ruimte wordt een steeds grotere uitdaging met deze werkgroep willen we onderzoeken hoe we de ruimte voor circus kunnen verbeteren. We brengen bestaande initiatieven en goede voorbeelden samen. We vertrekken vanuit wat er al is en verkennen hoe we dit kunnen versterken, verbinden of actualiseren. Daarnaast bekijken we of er concrete nieuwe acties kunnen worden opgezet.

Elke werkgroep kwam al een eerste keer samen, sommige werkgroepen zullen in de komende weken (en ook na de deadline) nog verder werken. Wil je meer weten over een van de werkgroepen? stuur dan een mailtje naar info@circuscentrum.be

Webinar

Op 2 april organiseerden we een webinar om het dossier toe te lichten. Binnenkort vind je hier de opname van het webinar.

En nu?

• Op 21 april organiseren we een aparte werksessie rond het thema circus en dieren. Dieren zijn een deel van de geschiedenis en het heden van circus, in verschillende vormen. Om de verschillende visies op een grondige en respectvolle manier mee te kunnen nemen in het dossier organiseren we rond dit thema een aparte werksessie. Deze sessie zal begeleid worden door een medewerker van CAG (het Centrum voor Agrarische Geschiedenis). Sluit je graag aan bij deze sessie, stuur dan een mailtje naar info@circuscentrum.be

• Tijdens de zomervakantie werken we het dossier af zodat het op 15 oktober kan worden ingediend bij het Departement Cultuur, Jeugd en Media.

Naast het dossier kijken we ook al vooruit naar Erfgoeddag 2026, dat rond het thema "HAHA, Humor" zal draaien.