Een foto uit 2004 van The Clandestine Insurgent Rebel Clown Army werd daarbij een belangrijk kantelpunt. Daarop waren soldaten in legeruitrusting te zien naast clowns in hun eigen versie daarvan, met kleurrijke vergieten als helm en de rode neus als wapen. Het beeld wakkerde haar liefde voor de clown nog verder aan. Sindsdien blijven dezelfde vragen terugkeren: wat is een clown? Wat doet een clown? Hoe ziet een clown eruit? En vooral: wat kan een clown betekenen in de publieke ruimte? Voor Hambrook is het antwoord uitgesproken politiek. “Het doel van de clown is grenzen overtreden. Ook in historische context had de clown of de nar meer dan gemiddeld de ‘toelating’ of functie om moeilijke kwesties op een creatieve en humoristische manier aan te kaarten ook als die tegen de gangbare norm en autoriteiten ingingen.”

Robyn, hoe leer je mensen om de clown in te zetten in een maatschappelijke of politieke context?

Hambrook: “Ik merkte al snel dat we een stap terug moesten zetten. Er zijn in Bristol heel wat sociaal geëngageerde mensen die zoeken naar nieuwe manieren om aanwezig te zijn in de publieke ruimte. Maar wie clowning daarvoor wil inzetten, moet eerst begrijpen wat een clown eigenlijk doet. Het is geen esthetische oefening van: ‘Ik zet een rode neus op, gedraag me brutaal en chaotisch en voilà, ik ben een clown.’ Daarom vond ik clown training zo belangrijk: mensen moesten écht begrijpen waar het om draait.

Vanuit die gedachte richtte ik de Bristol Clown School op. Samen met Hilary Ramsden, één van de oprichters van Clown Army, heb ik een 5-daagse pedagogie gecreëerd. We werken aan de hand van basis clowningprincipes: de clown die open en ontvankelijk is en in contact met het publiek. We gaan meteen de publieke ruimte in en onderzoeken wat die ruimte te bieden heeft, wat daar al leeft op politiek vlak. We activeren gewoon onze zintuigen en kijken wat er op straat is, wie er is, wie er welkom is, vooraleer we iets ondernemen. We doen verschillende soorten oefeningen: choreografieën, spelletjes, soms werken we met improvisatie, om van daaruit vaste routines te vinden. We praten over alle mogelijke manieren waarop de clown zich kan manifesteren en gaan op zoek naar hoe het werk bij elkeen kan passen.”

Je hebt zelf deelgenomen aan heel wat activistische manifestaties. Is er een die er voor jou uitspringt als heel betekenisvol en succesvol? En wat maakte die actie zo effectief?

Hambrook: “De tijd die ik doorbracht met Extinction Rebellion was als een korte, intense uitbarsting. Toen leerde ik hoe activisme en geweldloze directe actie eruitzag. In 2019 bezetten enkele regionale groepen vijf plekken in Londen voor een klimaatprotest. Extinction Rebellion beschuldigde de Britse regering van “criminele passiviteit” bij de aanpak van de klimaatcrisis en eiste drie dingen: de regering moest de klimaatcrisis als noodsituatie erkennen, de uitstoot uiterlijk in 2025 tot netto nul terugbrengen en een burgerberaad instellen om de noodzakelijke veranderingen te begeleiden.

We hebben toen lang die plekken kunnen bezetten, ondanks de pogingen van de autoriteiten om het protest te stoppen.

Ik nam toen deel aan de protesten vanuit De Red Rebels (Red Rebel Brigade), een aparte performancetroep die vaak samenwerkt met Extinction Rebellion om acties visueel te ondersteunen. We kwamen aan helemaal in rode stoffen ingepakt, met een wit gezicht en muisstil, als symbool voor het bloed van alle species die ons verbinden. Het bleek een heel poëtische manier van stil activisme.

Maar als clowns fungeren we vaak ook als informatieverstrekkers tijdens protesten. Mensen zijn meer geneigd om hen aan te spreken en te vragen wat er gaande is dan de politie of de hardcore protesteerders. Clowns werken dan ook het beste aan de ‘randen’ van het protest, want ook hoe je de ruimte inneemt als clown is een bewuste overweging.

Datzelfde jaar, in oktober, planden we opnieuw actie, maar de politie verhinderde dat we ergens voet aan de grond zouden krijgen. Actievoerders werden meteen gearresteerd. We hadden gehoopt meer carnavaleske, gezellige ruimtes te creëren om over de klimaatcrisis te praten, maar we zagen al snel in dat het zo niet ging lukken. Ik leidde toen een straattheatergroep, de performers liepen op stelten en waren verkleed als kangoeroes. Ik nam hen mee naar alle plekken waar onze rebels aan de grond waren gekleefd of met kettingen waren vastgebonden. Terwijl de politie iedereen aan het arresteren was, arriveerden wij daar als kangoeroes! Dat was zo’n absurd gezicht. Het was opnieuw zo’n moment dat plots alles openbrak, het was een moment van menselijke verbinding. Iedereen lachte. Het toonde wat humor doet, hoe menselijk humor is, maar het veranderde niks natuurlijk. Er zitten ook limieten aan ons werk. Clowns alleen zullen het kapitalisme of oorlogen niet stoppen.”

Misbruik van een standbeeld

Clowns kunnen misschien de wereld niet redden maar het opent wel gesprekken, vindt Hambrook: “We triggeren de nieuwsgierigheid bij mensen. Wat is hier aan de hand? Waarom zijn deze clowns hier? En dat is eigenlijk een krachtiger vertrekpunt voor clowning, eerder dan letterlijk uitspreken waar je voor staat. Het is vaak beter om ambivalent te zijn, het nodigt de mensen uit om meer gehoor te geven aan die nieuwsgierigheid. Want zodra je zegt waarvoor je staat zeggen mensen gewoon “oooh”, en gaan verder met hun leven.”

Zijn er ook momenten geweest wanneer humor en activisme ongepast of moeilijk voelden? En hoe ga je daarmee om?

Hambrook: “In het najaar van 2023 vonden na 7 oktober in het hele Verenigd Koninkrijk protesten plaats tegen de oorlog in Gaza. Toen we daar als clowns toekwamen en onze rode neuzen wilden opzetten, voelde dat heel ongepast omwille van het algemeen beeld van de clown die graag speelt en spot. Al snel hebben we een Palestijnse vlag omhoog gehouden want we voelden de kritische blikken rondom ons. Op dat moment werd het plots uitermate belangrijk om wél heel duidelijk te zeggen waarvoor we stonden. Altijd wanneer er verdriet en rouw bij komt kijken, schuurt het clownsgegeven ook een beetje, dat is net interessant maar toont ook dat het nodig is om voorzichtig te werk te gaan. Later bij een andere Gaza betoging, hebben we borden opgehouden met ‘CLOWNS FOR PEACE’.”

Heb je de afgelopen jaren veranderingen opgemerkt wat betreft de vrijheid om te protesteren of politieke uitingen te doen in de openbare ruimte?

Hambrook: “In het Verenigd Koninkrijk zijn er wetswijzingen rond het recht op protest. De meest recente is dat je niet langer mag protesteren met een masker dat het gezicht bedekt. We hebben nu immers te maken met autoritaire overheden die data verzamelen via gezichtsherkenning.

In Bristol werd er tijdens een Black lives matter-protest een standbeeld neergehaald van iemand waarvan geweten was dat het een slavenhandelaar was. Jarenlang zijn er campagnes geweest om dat standbeeld te laten weghalen maar er kwam geen reactie. Protesteerders hebben het dan zelf gedaan. Daardoor is er nu ook een wet waardoor je in de gevangenis kan belanden voor ‘misbruik van een standbeeld’. (lacht)

Hoe beïnvloedt dat wat wij doen? De politie zal altijd proberen weerstand te fnuiken. Het is aan ons om ons aan te passen. Om te zijn zoals water: bereid om te vloeien en een andere vorm aan te nemen. Ik denk dat de kracht van de clown om van gedaante te veranderen heel bruikbaar is in deze tijden.”

Hoe kijk jij naar de toekomst, en dan vooral ook binnen het huidige politieke klimaat? Welke rol denk je dat clowning kan spelen in de toekomst van het activisme?

Hambrook: “Ik denk dat clownactivisme altijd nieuwe manieren zal bieden om onszelf uit te drukken. Het is louterend om zo aan dieperliggende en donkere kwesties te werken. Ik hoop dat de clown blijft de figuur te zijn die reageert op onderdrukking. Nu gezichtsbedekking niet meer is toegestaan tijdens protesten, kunnen we misschien kijken naar hoe clown-make-up die gezichtsherkenning kan verstoren?

Persoonlijk voel ik me vaak overweldigd door sociale media, het ene moment zie ik een foto van kinderen die gebombardeerd worden, het volgende moment een video van katten, hoe gek is deze wereld geworden?! Voor mij is de praktijk van clowning ook een innerlijk activisme, een manier om mezelf gaande te houden in een wereld die vierkant draait, om de motivatie niet te verliezen.

Het is een regeneratieve praktijk die me in staat stelt om mijn zenuwstelsel te kalmeren en tegelijkertijd te verbinden met die absurde wereld.

Clowning is een heel krachtige manier om in te spelen, in al deze veel te serieuze plekken in de wereld: bedrijven, scholen, senaten… ik denk dat elke plek een clown nodig heeft. Bij deze een oproep: overal een clown in residentie! (lacht) Om ons eraan te herinneren dat we onszelf niet al te serieus moeten nemen ook al is de situatie dat wel.”

Auteur: Karlien De Savoye
17 september 2026