22 mei, de warmste dag van het schooljaar. Achter het Lemmensinstituut staat een circustent, tot de nok gevuld. Het ruikt er naar modder, de warmte broeit. Op de tribune zitten een nieuwsgierig publiek, een kritische jury en docenten die geen idee hebben wat hun te wachten staat. Angelo en Mira, de laatste twee afstudeerders van de circushumaniora, brengen er hun eindwerk: Circus Adieu, een avondvullende voorstelling. ‘Een collectief afscheid’, noemen ze het. Oud-studiegenoten komen een act brengen: jongeren die nu aan een circushogeschool studeren, die als artiest aan de slag zijn, of die een heel ander pad kozen. Medestudenten muziek spelen live een partituur die speciaal voor deze avond werd geschreven.

Geen school heeft daar budget voor klaarliggen. Dat hoefde ook niet. Angelo en Mira staken de voorstelling naast al hun schoolwerk in elkaar. Tent en materiaal leenden ze bij Circus Ronaldo, en docenten en directie overtuigden ze met wat bluf en een flinke dosis vakkennis. Ze waren tegelijk speler, maker, regisseur, productieleider en bruggenbouwer. Met zoveel passie verduizendvoudig je elke euro.

Net dat kweekt een circushumaniora: jongeren die niet wachten tot iemand hen een podium geeft, maar er zelf een bouwen. Wie zo’n opleiding schrapt, knipt een onmisbare schakel weg tussen de dromen van een kind, de circusateliers en de hogescholen.

Angelo zoekt de hele voorstelling lang naar de nooduitgang. Maar is die er wel? En dan verrast hij met een krachtige monoloog, persoonlijk en duidelijk in zijn standpunt. Mira legt in al haar zachtheid de hardheid van de mensheid bloot, verstopt in een verhaal dat helemaal van haar is. Speels en poëtisch, maar met een spitsvondige theatraliteit die het publiek keer op keer op het verkeerde been zet.

Daar zat de echte meerwaarde van deze richting. Circusopleidingen koppelen circus vaak aan acrobatie of dans, met sterke resultaten. Maar waarachtig theatraal spel blijft zeldzaam. Het Lemmensinstituut bracht circus en drama samen, en dat zag je.

“Ik heb die avond opnieuw gezien hoe helder verhalen verteld kunnen worden zonder veel woorden”, zegt dramadocente Marika Matthijs. “Dat vermogen om vanuit één eenvoudig idee zo consequent en gelaagd iets te creëren, is iets waar ook woordkunstenaars enorm veel van kunnen leren. Die kruisbestuiving tussen circus en theater vond je nergens anders in het Vlaamse secundair onderwijs. Nu vind je het ook hier niet meer.”

Na het slotnummer veert iedereen in de tent recht. Staande ovatie. Docenten van uiteenlopende vakken zeggen spontaan dat ze zoiets nooit eerder zagen in de geschiedenis van de school. Circusartieste Lieke De Vry, die jaren lesgaf aan de humaniora, is lyrisch: “Wat me deze avond zo heeft ontroerd, is de oprechtheid waarmee iedereen hier op het podium stond. Iedereen gaf elkaar de ruimte. Wie deze avond heeft gemist, heeft misschien wel de circusavond van het jaar gemist.” Bij het t(r)oost glas gaat al snel één vraag rond: moeten we op jongeren met zo’n passie, en op een kunstvorm die zo verbindt, niet net méér inzetten?

Het antwoord is ja. “We hebben net meer plekken nodig waar jongeren mogen durven, proberen, falen”, zegt De Vry. “Waar de kunsten samenkomen.”

Natuurlijk vraagt een circusopleiding extra ruimte en accommodatie, en dus geld. Maar de magie van circus laat zich moeilijk in een begrotingslijn vatten. Ze komt pas vrij op het moment dat het publiek de piste betreedt. Wie alleen naar de cijfers kijkt, ziet haar niet of te laat.

Elke dag lezen we dat de wereld meer nood heeft aan wapens die afschrikken en indringers op afstand houden dan aan circus, dat net uitnodigt en verbindt. Daarvoor wordt geknipt in heel wat potentiële schoonheid en emotionele intelligentie. Liever jonge militairen voor een imaginaire veiligheid dan jonge spelers die ons de menselijke dwaasheid tonen, waar we samen om kunnen lachen.

Laat dit dan geen definitief adieu zijn. Vlaanderen heeft een circushumaniora nodig, met de middelen en de ondersteuning die ze verdient. De kwaliteit en de toewijding die op 22 mei in die tent te zien waren, verdienen een toekomst.

Het is een wat melancholisch beeld: het circus vertrekt en laat enkel een cirkel van vergeeld gras achter. Maar deze keer hoort daar écht de tristesse van een gemiste kans bij.

Want het grootste gevaar is misschien niet dat we knippen. Het is dat we niet beseffen wát we wegknippen. En dat we het vergeten, zoals de vergeelde cirkel in het gras langzaam vervaagt tot er niets meer van te zien is. Tot latere generaties zich afvragen wat daar ooit stond.

Danny Ronaldo (Circus Ronaldo), Lieke De Vry (circusartieste en -docent Cirkus in Beweging), Marika Matthijs (dramadocent Lemmens)

Auteur: Danny Ronaldo