Traditioneel circus

Waar denk je aan bij het woord 'circus'? Op deze vraag antwoorden veel mensen iets in de trant van ‘wilde dieren, clowns, paarden, acrobaten en een grote tent’. Men denkt met andere woorden aan het traditionele circus.

Het traditionele circus zoals we het nu noemen, is eigenlijk op zich al een vorm van modern circus. Het gaat meer bepaald om het circus dat sinds de tweede helft van de 18de eeuw opgang maakte, met het paardenspel van Astley als belangrijke mijlpaal. Alle vormen/voorlopers van circus uit de oudheid en middeleeuwen worden ‘klassiek circus’ genoemd.

Maar binnen het moderne circus kunnen we dus opnieuw een opdeling maken tussen traditioneel en hedendaags circus. Traditioneel circus kan omschreven worden als een opeenvolging van losstaande circusacts, aaneengepraat door de spreekstalmeester, waarbij dieren, clownerie, acrobatie, evenwicht en jonglage een belangrijke plaats innemen. Meestal is een circustent de plaats van gebeuren, maar dit is geen must.

Het traditionele circus heeft het wereldwijd hard te verduren. In Vlaanderen werd de crisis in de jaren 1950 ingezet, onder meer door de opkomst van andere vrijetijdsbestedingen (bv. televisie) en de mogelijkheid om vreemde culturen/mensen/dieren via andere kanalen te bekijken (uiteraard televisie, maar ook het toerisme breidde zich uit tot verre en exotische landen). Tal van Vlaamse circussen waren dan ook ten dode opgeschreven.

Pas sinds de jaren 1980 waren kenteringen zichtbaar en kwamen er nieuwe artistieke impulsen. Er werd nieuw leven geblazen in het klassieke paardenwerk, er werd gewerkt met eigentijdse muziek, het publiek kreeg prachtig gedecoreerde wagens te zien en een persoonlijke ontvangst pakte hen op voorhand in, men zag clowns die van de straat of uit het theater geplukt waren, en de op zich bekende nummers werden qua kostuum en muziek volledig gerestyled. Het traditionele circus had dankzij enkele vernieuwingen haar tweede adem gevonden. Bepaalde circussen gingen zelfs zo ver dat ze niet langer traditioneel, maar vooral hedendaags circus brachten.


Redactie: Maarten Verhelst
Copyright: Vlaams Centrum voor Circuskunsten vzw

Bronnen: Memorie van toelichting bij het ontwerp van decreet betreffende de ondersteuning van de circuskunsten in Vlaanderen; Van kunstjes naar kunst. Het nieuwe circus in Vlaanderen en Brussel (Tom Christiaens).