Het circus in Vlaanderen is de laatste decennia enorm geëvolueerd: van een beperkt landschap waarin vooral ‘nomadische’ circussen met de tent rondtrokken, tot een uitgebreide kunstdiscipline die door alle lagen van de bevolking wordt beoefend en bekeken en door uiteenlopende organisatoren wordt geprogrammeerd. Het beleid van de Vlaamse overheid ter zake groeide navenant; het voorlopig orgelpunt is de invoering van het Circusdecreet in 2008.

Reizende tentcircussen zijn van oorsprong rondreizende families die een 'traditioneel' programma brengen: een opeenvolging van verschillende circusacts, aaneengesproken door de spreekstalmeester (veelal de circusdirecteur). Hoewel het traditionele circus in Vlaanderen vooral in de 19de en de eerste helft van de 20ste eeuw zijn hoogdagen kende, zijn er vandaag nog steeds een aantal dergelijke circussen. Maar ook circuscompagnieën die zich bezig houden met nieuwe vormen van circuskunsten (circustheater-dans-straattheater), voelen zich vaak aangetrokken om met de tent rond te trekken.

>> Overzicht reizende circussen
>> Overzicht Vlaamse circusartiesten
>> Korte geschiedenis van het circus

Naast de nomadische tentcircussen zijn er tal van compagnieën en artiesten die hun voorstellling in zaal of in open lucht brengen. Vooral de zaalvoorstellingen hebben door hun omkadering een duidelijke link met andere podiumkunsten zoals theater en dans: circus in zaal is niet langer een product van enkel artiesten, ook een regisseur, dramaturg, decorbouwer, lichtartiest, choreograaf, componist en soms zelfs een cineast zijn van groot belang. Naast pioniers als De Spil (Roeselare), De Warande (Turnhout) en Dommelhof (Neerpelt) volgen meer en meer cultuurcentra deze evolutie en plaatsen circus in hun regulier aanbod.

Maar circus blijft natuurlijk ook een kunstvorm om in open lucht te brengen. Het ruwe en onvoorspelbare karakter van de straat past perfect bij artiesten en gezelschappen die hun voorstelling met improvisatie, humor, publieksinteractie en indrukwekkende visuele acts opbouwen. Straattheaterfestivals en stadsfeesten bulken dan ook van het circus.

>> Overzicht Vlaamse circusartiesten
>> Overzicht circusfestivals
>> Circusagenda

Voor een circusopleiding op vrijetijdsniveau kan je in Vlaanderen terecht bij de zogenaamde circusateliers. Deze zijn vooral gericht op kinderen en jongeren, maar sommige bieden ook specifieke lessenreeksen/stages voor volwassenen aan. Het belang van de circusateliers is niet te onderschatten; naast de positieve invloed van circus op lichaam en geest van degene die het beoefent, hebben veel van de huidige circusartiesten en studenten in circushogescholen hun eerste circusstappen in een circusatelier gezet. De door het Circuscentrum ondersteunde circusateliers vind je hier.

Het Circuscentrum zelf organiseert jaarlijks met partners uit het veld een aantal interessante opleidingen voor hobbyisten, jonge talenten, docenten en artiesten: de Opleiding Begeleider in de Circuskunsten, de Circus-Jeugdanimatorcursus, de ESAC-stage voor jonge talenten, de Kerststage voor circusdocenten en Masterclasses voor circusartiesten.

Naast het uitgebreide netwerk van circusateliers en de initiatieven van het Circuscentrum zijn er in Vlaanderen twee andere circusopleidingen: het postgraduaat CREA-tainment (KHLim, Hasselt) en de circushumaniora in Atheneum Redingenhof (Leuven), waar kinderen uit de eerste graad voor de optie circusvaardigheden kunnen kiezen.

Brussel ten slotte is ook een belangrijke plek voor circusopleidingen: Espace Catastrophe en Ecole de Cirque de Bruxelles bieden bijscholingen voor al wie zich in circus wil specialiseren en de Ecole Supérieure des Arts du Cirque (ESAC) is een van de meest gerenommeerde circushogescholen ter wereld.

>> Overzicht circusateliers
>> Opleidingen Circuscentrum
>> Permanente opleidingen

De grootste groep binnen het circuslandschap zijn de circusateliers: samen geven zij wekelijks aan meer dan 3.000 kinderen en jongeren circusles in alle hoeken van Vlaanderen. De circusartiesten zijn dan weer de meest zichtbare groep: zij spelen in cultuurcentra en festivals in binnen- en buitenland en vormen hierdoor een belangrijk visitekaartje voor onze regio. Als kenniscentrum en ankerpunt professionaliseert het Circuscentrum de circussector en tracht het de optimale voorwaarden te creëren om de kwaliteit van het Vlaamse circus op te drijven. Tot zover de drie evidente hoofdrolspelers.

Sinds enkele jaren geeft de Vlaamse overheid cruciale impulsen ter ondersteuning van het circus in Vlaanderen: met de oprichting van het Circuscentrum en de invoering van het Circusdecreet illustreert de overheid haar knowhow en interesse in de sector. Artiesten, compagnieën, nomadische circussen, festivals en studenten kunnen via het Circusdecreet een financiële tegemoetkoming krijgen voor hun circusproject.

Drie grote festivals worden als pioniers beschouwd voor de verspreiding en promotie van de circuskunsten: Theater op de Markt (Hasselt/Neerpelt), Humorologie (Kortrijk/Marke) en MiramirO (Gent). Veel andere festivals richten zich de laatste jaren ook meer en meer op circus: Circo Roma (Borgerhout), Cirque Plus (Brugge), Internationaal Straatkunstenfestival Kempen (Mol), het Jeugdcircusfestival tijdens de Gentse Feesten, Cirk! (Aalst) en de Zomer van Antwerpen om maar enkele te noemen.

Ook een aantal cultuurcentra programmeren systematisch circus: De Warande (Turnhout), De Spil (Roeselare), De Roma (Borgerhout), CC Ter Vesten (Beveren), CC Deurne, CC Knokke-Heist, De Schakel (Waregem), ...

Verder valt sinds enkele jaren het toenemende belang van circus in theaterproducties en -festivals op. Denk aan Villanella en het BronksFestival, Laika, Ensemble Leporello, Luxemburg vzw, HETPALEIS, Theater FroeFroe, les ballets c de la b, ...

Tot slot een aantal belangrijke spelers en netwerken in en rond de circussector zelf: het Huis van Alijn, de Circusvrienden, André De Poorter, Roland Vermeylen, Straattheater.net, Circostrada, FEDEC, ECA, Circomundo, Hors Les Murs, enz.

>> Links
>> Circusbeleid
>> Partners van het Circuscentrum
>> Erfgoed & documentatie

>> Alle info
>> Andere publicaties

Op zoek naar een boek, film, tijdschrift of andere publicatie over circus? Raadpleeg de online Databank voor Circus en Kunsten in de Publieke Ruimte.

Het Circuscentrum is het ankerpunt voor de circuskunsten in Vlaanderen. Via diverse acties en projecten willen we de kwaliteit van het Vlaamse circus op alle niveaus bestendigen én verhogen. Over ons - Onze partners - Contact

Onmisbaar overzicht van 63 Vlaamse circusgezelschappen en hun producties, drietalig. Alle info.